Məhkəmə baxışları necə keçirilir?

Məhkəmə baxışı — mübahisənin (və ya cinayət işi üzrə ittihamın) məhkəmədə, prosessual qaydalara uyğun şəkildə araşdırılması və nəticədə məhkəmə aktının qəbul edilməsidir. Azərbaycan qanunvericiliyinə görə məhkəmə icraatı əsasən şəffaflıq, tərəflərin bərabərliyi, çəkişmə prinsipi, sübutların araşdırılması və məhkəmə qərarının əsaslandırılması prinsiplərinə söykənir. Məhkəmə iclasları, bir qayda olaraq, açıq keçirilir; lakin qanunda göstərilən xüsusi hallarda (məsələn, şəxsi həyatın, kommersiya/vergı sirrinin qorunması və s.) qapalı iclas təyin edilə bilər.

1) Mülki işlər üzrə məhkəmə baxışı

Mülki mübahisələrə (borc, müqavilə, əmlak, ailə, vərəsəlik, zərərin ödənilməsi və s.) baxılarkən proses, adətən, aşağıdakı ardıcıllıqla gedir:

  • İddia ərizəsinin verilməsi və qəbul edilməsi: iddianın forması, aidiyyət, rüsum, əlavə sənədlər yoxlanılır.

  • Hazırlıq mərhələsi / hazırlıq iclası: tələblər dəqiqləşdirilir, tərəflərin mövqeyi müəyyən edilir, sübutların təqdim edilməsi, şahid/ekspert çağırılması, sorğular, vəsatətlər və s. məsələlər həll olunur.

  • Məhkəmə baxışı (şifahi iclas): tərəflərin izahatları dinlənilir, sübutlar tədqiq edilir, şahidlər sorğu-sual olunur, ekspert rəyləri araşdırılır.

  • Məhkəmə çıxışları və qərar: tərəflər yekun çıxış edir, sonra məhkəmə qətnamə/qərardad qəbul edir və (qanuna uyğun) elan edir. Məhkəmə aktları bütün hallarda elan edilir.

Qeyd: MPM bəzi kateqoriya işlərdə yazılı icraat (məhkəmə iclası keçirilmədən, tərəflər çağırılmadan) imkanını da nəzərdə tutur.

2) İnzibati işlər üzrə məhkəmə baxışı 

İnzibati məhkəmələrdə əsasən dövlət orqanlarının (və ya vəzifəli şəxslərin) qərarları, hərəkətləri/hərəkətsizliyi, inzibati aktlar, inzibati cərimələr, icazə/lisenziya və digər inzibati-hüquqi mübahisələr müzakirə olunur.

  • İddia (ərizə/şikayət) verilir: mübahisənin predmeti və tələblər göstərilir.

  • Hazırlıq icraatı: hakim şifahi baxış başlamazdan əvvəl işin bir iclasda həllinə imkan verən prosessual addımları müəyyən edir, sübutların toplanması və təqdim edilməsi, prosesin sərhədləri, tərəflərin mövqeyi dəqiqləşdirilir.

  • Şifahi məhkəmə baxışı və ya yazılı icraat: işin xüsusiyyətindən asılı olaraq iclas keçirilir və ya sənədlər əsasında baxılır.

  • Məhkəmə qərarı: inzibati aktın ləğvi, dəyişdirilməsi, hərəkətin qanunsuz sayılması, öhdəlik qoyulması və s. kimi nəticələr mümkündür.

İnzibati icraatın elektron qaydada aparılması (sənədlərin elektron kabinet vasitəsilə təqdim edilməsi və çatdırılması) mexanizmləri də qanunvericilikdə nəzərdə tutulur.

3) Cinayət işləri üzrə məhkəmə baxışı 

Cinayət prosesində məqsəd — cinayətin olub-olmamasını, təqsirləndirilən şəxsin təqsirinin sübuta yetirilib-yetirilmədiyini və iş üzrə ədalətli qərarın qəbulunu təmin etməkdir. CPM cinayət təqibi və müdafiə prosedurlarını müəyyən edir.

Ümumi mərhələlər:

  • Məhkəməyədək mərhələ: araşdırma/istintaq, ittihamın formalaşması, işin məhkəməyə göndərilməsi.

  • Hazırlıq iclası: işin baxışa hazır olub-olmaması, vəsatətlər, sübutların mümkünlüyü, prosessual məsələlər həll oluna bilər.

  • Məhkəmə istintaqı: sübutlar araşdırılır, zərərçəkmiş, şahid, ekspertlər dinlənilir, maddi sübutlar tədqiq edilir.

  • Tərəflərin çıxışları və son söz: ittiham və müdafiə çıxış edir, təqsirləndirilən şəxsə son söz verilir.

  • Hökm: məhkəmə yalnız hökm (qanuni qüvvə alanadək presumpsiya qüvvədədir) əsasında təqsir məsələsini həll edir və hökmün qanuniliyi, əsaslılığı və ədalətliliyi təmin olunmalıdır.

Məhkəmə baxışında tərəflərin əsas hüquq və vəzifələri

Prosesin növündən asılı olmayaraq, tərəflər adətən:

  • məhkəməyə sübut təqdim etmək, vəsatət vermək, izahat vermək;

  • iş materialları ilə tanış olmaq, surətlər almaq;

  • nümayəndə/vəkillə təmsil olunmaq;

  • məhkəmə aktından apellyasiya (və xüsusi hallarda kassasiya) qaydasında şikayət vermək hüququna malikdir.

“Qanunun gücü” MMC nə ilə kömək edir?

Biz mübahisənin mahiyyətinə uyğun olaraq:

  • iddia ərizəsi/şikayət/etiraz vəsatətlərini hazırlayır,

  • sübut strategiyasını qurur, riskləri qiymətləndirir,

  • məhkəmə iclaslarında təmsilçilik edir,

  • mediasiya (barışıq) imkanlarını dəyərləndirir,

  • hüquq-maliyyə yanaşmasını birləşdirərək nəticəyönümlü müdafiə strategiyası formalaşdırırıq.

Qeyd: Hər işin prosessual gedişi mübahisənin növünə və işin faktiki hallarına görə fərqlənə bilər. Daha dəqiq strategiya üçün bizə müraciətlə peşəkarlara etibar edin.